00 De aanleiding
Wij brengen concurrentie — simpelweg door er te zijn.
De systemen waar onderwijs, zorg en overheid dagelijks op draaien, bedienen de mensen om wie het draait allang niet meer — leraren, leerlingen, ouders, patiënten. Niet door onwil, maar door een markt die is vastgelopen. Stichting Markerware wil dat doorbreken door zelf een vrije, hoogwaardige basislaag te bouwen, te beginnen in het onderwijs. Voor wie gelooft dat dit zou moeten bestaan, is dit een uitnodiging om mee te bouwen — met tijd of met geld.
01 Het patroon
Marktwerking berust op een belofte: dat aanbieders elkaar scherp houden, en dat inzet en vernieuwing zo vanzelf uitmonden in betere producten en eerlijker prijzen. In de meeste markten klopt die belofte. In een handvol essentiële markten sneuvelt ze — niet door fraude, maar door de manier waarop de markt in elkaar zit. Vier dingen zijn samen genoeg om haar te breken:
Komen die vier samen, dan kan een markt er druk en gezond uitzien terwijl hij voor iedereen die het product écht gebruikt langzaam verslechtert. En hij herstelt zichzelf niet: nieuwkomers krijgen geen voet aan de grond, regelgeving is traag en beschermt vaak juist de zittende partijen, en software die de overheid zelf laat bouwen erft dezelfde blinde vlek. Zo blijft het probleem jarenlang — soms wel een decennium — gewoon in stand, terwijl iedereen er ondertussen aan went. En juist nu wringt dat: met AI en moderne techniek zou de vernieuwing in een stroomversnelling kunnen komen. Maar zonder druk belandt die winst in de marges in plaats van in het product — en groeit de kloof tussen wat kán en wat mensen krijgen alleen maar.
02 De zet
Voeg toe wat de markt mist: een geloofwaardig, hoogwaardig en volledig open alternatief, gebouwd met de nieuwste techniek. Een basislaag die iedereen kan gebruiken, zelf kan draaien, en waar iedereen op voort kan bouwen. We willen de markt niet veroveren en niemand wegconcurreren — we heractiveren de marktwerking niet door te vernietigen,
maar door de
vernieuwing aan te jagen.
03 Waarom het werkt
De druk ontstaat niet doordat wij klanten inpikken, maar door wat een geloofwaardig, vrij beschikbaar alternatief doet met de prikkels van alle anderen:
Ineens is er een eerlijk antwoord op de vraag "wat mág goed eigenlijk kosten?" Een leverancier moet zichtbaar méér bieden dan de open basislaag, anders valt zijn prijs niet meer uit te leggen.
Op een stevige open basis kan een zzp'er of klein bedrijf ineens een echte dienst opzetten. Er komen serieuze nieuwe aanbieders waar er eerder simpelweg geen konden bestaan.
Een alternatief achter de hand hebben — dát geeft een koper onderhandelingsmacht. En zo trekt de ondergrens in de hele markt omhoog, of iemand nu overstapt of niet.
We leggen die basis niet één keer neer om hem daarna te laten liggen. We blijven hem verbeteren met de nieuwste techniek — dus niemand kan achteroverleunen; de markt moet blijven vernieuwen om vóór te blijven.
Eén eerlijke voorwaarde: dit werkt alléén als die basis echt goed is — merkbaar beter dan wat er nu is — én moeiteloos in gebruik te nemen. Een half product zet niets in beweging; het bevestigt juist het vooroordeel dat vrij beschikbaar automatisch minder betekent. Wat "goed" concreet inhoudt, staat hierna.
04 Wat kwaliteit betekent
We streven geen perfectie na, maar een solide ondergrens — en omdat de huidige standaard in deze markten zo laag ligt, is "merkbaar beter" al snel binnen bereik. "Kwaliteit in brede zin" klinkt vaag, dus maken we hem concreet: een lat waar de stichting zélf op afgerekend kan worden, langs drie assen.
Dit is precies wat het zichtbare toezicht bewaakt (zie de patronen hierna). Deze lat ís het bestaansrecht van de stichting: haalt ze hem niet, dan is dat openlijk zichtbaar — en grijpen bestuur en donateurs in.
◆ Tweede-orde-effect
Door kwaliteit openlijk en meetbaar te maken, wordt de stichting vanzelf een voortrekker. De hele aanpak ligt in de openbaarheid: de tests, de meetlat, de architectuurkeuzes, wat werkt en wat niet. Daarmee is de meent ook een leerplek — andere bouwers, leveranciers en opleidingen kunnen ervan leren — en kan de stichting haar bevindingen delen als praktijkonderzoek naar wat goede publieke software écht vergt. Kwaliteit tonen is zo niet alleen het mechanisme, maar ook een educatieve en onderzoekende rol op zich.
05 Wat we doen
We doen meerdere dingen tegelijk, en ze zitten in elkaar. De buitenste ring is Stichting Markerware: een herhaalbare manier om meenten te maken — gedeelde voorzieningen die een gemeenschap samen bezit en beheert. De binnenste ring is het echte werk: nú één meent bouwen én beheren, in één markt. Alles wat algemeen is, leren we aan iets concreets.
Genoemd naar de marke: het oude zelfbesturende verband dat gemeenschappelijke grond beheerde. Een herhaalbare, blijvende manier om meenten op te zetten in markten die zijn opgehouden met vernieuwen; dit deel overleeft elk afzonderlijk product.
De vrij beschikbare basislaag van één markt. Daar gebeuren voortdurend twee dingen mee:
// eerst zelf bouwen — maar de herbruikbare onderdelen (de standaard, het bestuursmodel, de juridische sjablonen) halen we er vanaf dag één uit. Zo is de eerste meent meteen het sjabloon voor de volgende.
De gemeenschappelijke grond zelf — van iedereen samen, van niemand alleen. Bij ons: de vrije basislaag per markt.
Vanouds het zelfbesturende verband dat een meent beheerde. Bij ons: de wortel van onze naam.
De software die op een meent leeft: software ván de marke — én de naam van de stichting die haar bouwt en openstelt.
06 De grens
De stichting maakt de basis; de markt levert hem uit. Die grens trekken we bewust. De dienstverlening eromheen bouwen wij expres níét zelf — die laten we aan anderen. Zo scheppen we een markt in plaats van er een kapot te maken.
wat wij bouwen en openstellen
waar anderen hun geld verdienen
De software zelf kost niets, maar draaien, hosten en ondersteunen wél — en juist dáár verdienen anderen hun brood. Cruciaal: wie de software draait, draagt ook de verantwoordelijkheid — net zoals de makers van vrije, alom gebruikte software niet worden aangesproken bij een storing, maar de partij die ermee live is gegaan. SLA's en aansprakelijkheid horen dus bij de implementatiepartner: dat is hun verzekeringspremie, en meteen hun verdienmodel. De stichting belooft geen commerciële garanties; ze belooft kwaliteit. En omdat we ook de migratie meebouwen, is overstappen — naar de meent én ervandaan — voor iedereen eenvoudig.
07 Een meent levend houden
Iets weggeven is zo gebeurd. Maar een vrij beschikbare voorziening kan wegkwijnen door verwaarlozing, gekaapt worden door één belang, of stilletjes weer worden dichtgetimmerd. Toch beheren mensen al eeuwen gedeelde bronnen — irrigatiestelsels, visgronden, de oude gemeenschappelijke weidegronden waar het woord meent vandaan komt — en sommige gaan honderden jaren mee zonder in te storten. Elinor Ostrom bekeek welke het wél volhielden, en zag telkens dezelfde acht patronen terugkomen. Grotendeels gezond verstand, zodra iemand ze benoemt. Voor ons zijn ze het handboek — elk patroon dicht een manier waarop een meent doodgaat.
Iedereen weet wat er binnen de meent valt en wie het onderhoudt. Bij ons: een scherpe scheiding tussen de gedeelde basis — vrij, voorgoed — en de laag eromheen die we aan de markt laten.
Eén sjabloon past nooit overal op. Bij ons: elke meent stelt eigen regels op; niets algemeens wordt opgelegd aan een sector waar het niet past.
Wie zich aan de regels moet houden, mag ze mee opstellen. Bij ons: de mensen die er dagelijks mee werken krijgen eindelijk een echte stem — de plek die ze nooit hadden, tussen koper en leverancier in.
De staat van de bron is voor iedereen te zien, en er is iemand verantwoordelijk. Bij ons: de openbare, controleerbare kwaliteitsstandaard uit de vorige sectie, waar iedereen langs de meetlat kan leggen.
Problemen worden met gevoel voor verhouding aangepakt — eerst een waarschuwing, pas daarna een sanctie. Bij ons: meeliften pakken we aan met verwachtingen en reputatie, nooit door de code op slot te gooien.
Goedkope, snelle en toegankelijke manieren om een conflict op te lossen. Bij ons: laagdrempelig bestuur waarbij de vórm bij de situatie past — soms in het openbaar, soms in beslotenheid. Openheid is het uitgangspunt, geen dogma; wat telt is dat de uitkomst navolgbaar is en het vertrouwen intact blijft.
Machten van buiten zetten de gemeenschap niet opzij. Bij ons: onafhankelijk van welke leverancier of overheid dan ook — de meent bestuurt zichzelf.
Grote systemen bestuur je in lagen, niet als één centrale klomp. Bij ons: dat ís Stichting Markerware — een dunne gedeelde laag boven een reeks meenten die zichzelf besturen.
Samen wijzen die patronen naar wat we eigenlijk onderhouden. De code zelf is niet schaars — kopiëren kost niets. Schaars, en wél uitputbaar, is iets anders: het gezamenlijke vermogen om de boel jaar na jaar op hoog niveau te houden. Aandacht, geld, vertrouwen, de standaard. Dát beheren we.
08 De routekaart
De volgorde is niet toevallig. We beginnen bij wat mensen elke dag in handen hebben en waar toetreden haalbaar is — óók omdat we éérst willen leren hoe dit in de praktijk uitpakt, voordat we naar het kritische hart van een sector gaan. Van daaruit breiden we uit: eerst dieper één markt in, dan door naar de volgende markt met hetzelfde mankement. Alles behalve dat eerste bruggenhoofd is een mogelijkheid, geen belofte.
Er lopen eigenlijk twee routes tegelijk. In de diepte: meer toepassingen binnen een markt waar we al zitten. In de breedte: de volgende markt met dezelfde kapotte structuur. De stichting bestaat juist zodat die breedte niet elke keer weer bij nul begint.
09 In de praktijk
Het mechanisme is de helft van het verhaal. De andere helft is wat een meent oplost aan de dingen waar publieke instellingen nú tegenaan lopen. De vragen die het vaakst terugkomen:
Hoe helpt dit bij een aanbesteding?
Vrij beschikbare, open software die zonder tegenprestatie gebruikt mag worden, is geen inkoop — en hoeft dus niet te worden aanbesteed. Een instelling kan de meent zo in gebruik nemen. In een aanbesteding werkt de meent bovendien als de mínimale lat: de basiskwaliteit en -functionaliteit die een instelling sowieso mag verwachten. Wie inschrijft, moet die lat minstens halen — en mag er ruim bovenuit stijgen met meer, beter en duurder. De meent bepaalt de ondergrens, niet het plafond.
De diensten eromheen — implementatie, hosting, support, SLA — worden meestal wél aanbesteed, maar in een echt concurrerende markt: doordat de code open is, kunnen meerdere partijen bieden, niet alleen het partnernetwerk van één leverancier. In de uitvraag mag naar het gekozen open product worden verwezen en mogen eisen aan open standaarden en een open licentie worden gesteld.
Twee eerlijke kanttekeningen: dit is geen manier om aanbesteden te ontwíjken — er moet een reële markt van dienstverleners zijn, en die moet de tijd krijgen om de software te leren kennen. En dit is geen juridisch advies; toetsing bij een inkoopjurist blijft nodig.
Draait dit dan niet om de laagste prijs?
Nee. Het gaat niet om de bodemprijs, maar om de bodemkwaliteit. De meent tilt de mínimale kwaliteit omhoog die als normaal geldt, en laat daarboven alle ruimte voor software die meer kan, beter is en meer kost. Die betere software hoeft niet te verdwijnen; ze moet zich voortaan bewijzen tegenover een geloofwaardige, goede basis in plaats van tegenover niets.
De software zelf kost geen licentiegeld, maar draaien, hosten en ondersteunen wél — betaald aan een dienstverlener naar keuze, in een concurrerende markt. De concurrentie verschuift zo van "wie is er net niet onvoldoende" naar "wie voegt echt waarde toe boven de lat".
En de AVG en informatiebeveiliging?
Open code is controleerbaar — en dat is precies werk dat een gespecialiseerde dienstverlener of een onafhankelijke auditor kan doen. Een instelling doet dat nooit zelf, en hoeft dat ook niet. Bij gesloten software kán niemand het: de werking blijft een black box, ook voor de klant.
Doordat de meent zelf te hosten en cloud-agnostisch is, kan een dienstverlener de gegevens houden waar de instelling ze wil hebben, zonder onvermijdelijke doorgifte aan derden. Een DPIA wordt daarmee eerlijker en eenvoudiger: er valt werkelijk in te zien wat de software doet, in plaats van af te gaan op de belofte van een leverancier. In de praktijk voert een dienstverlener of auditor dat uit — niet de instelling zelf.
En de wet- en regelgeving?
Daar kan de meent zelf een rol in spelen. Doordat de code, de kwaliteit en de standaard openbaar en controleerbaar zijn, kan de stichting meepraten over normen en regels rond publieke software — en op termijn misschien zelfs een stoel aan tafel verwerven bij de partijen die die regels vormgeven.
Bewust wordt begonnen met de delen van de software die minder gevoelig liggen, zoals de communicatie tussen school en ouders. Daar zijn de risico's klein en kan vertrouwen groeien. Naarmate die staat van dienst zich opbouwt, kan de meent ook een rol pakken in zwaardere, gevoeliger domeinen.
En als een instelling iets specifieks nodig heeft, geen generieke software?
Doordat de code open is, kan hij worden aangepast en uitgebreid voor een specifieke situatie — door een dienstverlener uit de markt, of door de instelling zelf. Niemand zit vast aan één-maat-voor-iedereen. En de meent wordt gebouwd mét de mensen uit de sector aan tafel, niet als generiek product dat achteraf passend wordt gemaakt. Wat in de ene context niet past, wordt daar ook niet opgelegd.
Wat als de stichting ermee stopt?
Dan zit niemand ergens aan vast. De licentie is open, de gegevens zijn altijd mee te nemen en de migratie is ingebouwd. De code blijft van iedereen, dus een andere partij — of de markt van dienstverleners — kan het onderhoud overnemen. Zelfs het slechtste geval is nog altijd beter dan een gesloten leverancier die verdwijnt of de prijs opdrijft.
10 Wat we zijn
11 De financiering
De vorm is eenvoudig: een stichting, gedragen door donaties — groot en klein. Geen aandeelhouders, geen rendement. Wie geeft, draagt bij aan eerlijker marktwerking in vastgeroeste softwaremarkten in het (semi)publieke domein. Dat is de hele afspraak.
En dat geld gaat ergens heen. Stichting Markerware neemt mensen aan en zet ze op de loonlijst, net als elk ander bedrijf. De meent wordt vanuit de stichting gebouwd — niet door vrijwilligers in hun vrije uren, maar door professionals voor wie dit gewoon hun werk is. Juist dat maakt de kwaliteit mogelijk waar alles om draait.
Mensen die weten hoe goed software kán zijn, en zich ergeren aan hoe slecht ze nu is juist waar het er het meest toe doet.
Wie gelooft dat hier langetermijnimpact te maken valt op de kwaliteit van de dagelijkse operatie — in het onderwijs, in de zorg, en uiteindelijk bij de overheid.
Doneren hoeft niet in geld. Bedrijven kunnen ook persoonsweken van hun professionals inbrengen — expertise die rechtstreeks in de meent landt.
De kern
Waar een markt de mensen om wie het draait in de steek laat, brengt een goede, goedbestuurde meent de druk — en de vernieuwing — terug. De vraag is niet óf dit er moet komen, maar in welke markt, met welke eerste toepassing, en met wie.